Cytologia 8 - Pozostałe organella cz.2 Rybosomy, peroksysomy, lizosomy, glioksysomy, wakuole

[Muzyka] Witajcie moi drodzy w kolejnej nowej wersji odcinka z działu cytologia dzisiaj zgodnie z zapowiedzią zajmiemy się pozostałymi organellami czy też strukturami komórkowymi i Mam tutaj na myśli właśnie rybosomy lizosomy peroksysomy i wakuole o rybosomach już sporo mówiliśmy natomiast lizosomy peroksysomy i wakuole są to zasadniczo różnego rodzaju pęcherzyki błonowe takie banieczki otoczone podobną błoną jak błona komórkowa z różnego rodzaju zawartością także powiemy sobie o nich pokrótce i zaczniemy od rybosomów o których właśnie całkiem dużo już mówiliśmy Także to będzie takie podsumowanie więc tak rybosomy są tak zwanymi strukturami komórkowymi ponieważ nie są otoczone błoną to nie zalicza się ich do organelli w ścisłym tego złowodzki tutaj akurat jest model komputerowy jak takie rybosom wygląda ma bardzo skomplikowaną budowę składa się te podjednostki są zbudowane z rrna i z białek tych białek jest bardzo dużo różnych u bakterii stwierdzono około 50 różnych białek budujących rybosomy razem właśnie z tym rrna także są to rzeczywiście mocno skomplikowane struktury i teraz tak te podjednostki mała i duża jak już zresztą wspominaliśmy one powstają w jąderku czyli na terenie jądra komórkowego wych chodzą z jądra komórkowego do cytoplazmy przez pory w otoczce jądrowej i składają się w całość ta podjednostka mała i duża składają się razem ze sobą na czas działania wykonywania swojej funkcji jaką jest synteza białka także funkcją rybosomów jest właśnie biosynteza białek czy inaczej łańcuchów polipeptydowych Na podstawie informacji zawartej w DNA biorą w tym udział również fasy rybonukleinowe jak mRNA i te RNA aczkolwiek o szczegółach tego procesu powiemy sobie w dziale genetyka także tutaj tylko Nadmieniam że funkcją rybosomów jest właśnie biosynteza białka są one tak zwanymi rybozymy takimi właśnie dużymi enzymami zbudowanymi w dużej mierze z tego kwasu rybonukleinowego dlatego rybozymy No jeśli chodzi o występowanie w komórce gdzie rybosomy są zlokalizowane No to tak przede wszystkim rybosomy występują we wszystkich komórkach prokariotycznych i eukariotycznych no bo Oczywiście każda komórka musi wytwarzać białka jako że na białkach opierają się niemal wszystkie procesy biologiczne o czym wspominałam pewnie milion razy i rybosomów w komórkach jest naprawdę dużo na przykład u bakterii sheria Coli rybosomy stanowią około 1/4 masy komórki także one są malutkie Ale jest ich naprawdę bardzo dużo rybosomy występują tak jak tutaj widać tutaj nie ma podpisów żeby już nie zaciemniać ale tak tutaj mamy w cytoplazmie czyli tak zwane wolne rybosomy mamy na siateczce szorstkiej siateczka śródplazmatyczna szorstka to jest ta na której siedzą rybosomy dlatego jest szorstka mogą występować na Błonie wakuoli oraz w mitochondriach i chloroplastach i tutaj wam przypominam z odcinka o mitochondriach i chloroplastach że w tych organellach występują te takie rybosomy charakterystyczne dla bakterii bardziej niż dla eukariontów i to jest jeden z tych dowodów przemawiających za teorią endosymbiozy o tym już mówiliśmy więc ja tylko wam przypomina Tak więc rybosomy występują w komórce No praktycznie wszędzie i teraz Następny element komórki to będą lizosomy i lizosomy to są takie pęcherzyki tak jak mówiłam już te pozostałe organella które będziemy omawiać zasadniczo są po prostu różnego rodzaju pęcherzyki takie otoczone błoną lizosomy występują w komórkach zwierzęcych i u części protistów i to są takie małe właśnie pęcherzyki które są wypełnione enzymami trawiennymi Zresztą Nazwa powinna wam już coś mówić ponieważ Liza to jest rozkład Tak więc lizosomy organ odpowiedzialne za rozkład one zawierają enzymy trawienne które rozkładają na przykład lipidy cukry kwasy nukleinowe czy w ogóle większość substancji jaka może się znajdować w komórce tych enzymów wykryto około 40 różnych także jest to naprawdę spory Arsenał enzymatyczny także lizosomy można porównać że to są takie żołądzia i za ich pomocą odbywa się trawienie różnych substancj pochłonięty przez komórkę na przykład na drodze endocytozy a czasem po prostu jakichś zbędnych substancji które się w komórce pojawiają i czasami jeżeli Komórka jest naprawdę głodna to może zacząć trawić własne organella żeby pozyskać choć trochę energii to podobieństwo do żołądzia tu jest około pi ale w porównaniu z cytoplazmą Gdzie jest około 7,2 No to jest ono niższe to niskie ph jest utrzymywane aktywnie przy pomocy pomp protonowych które pompują protony do wnętrza tego lizosomu no i oczywiście jak każdy transport aktywny odbywa się to przy udziale energii pochodzącej z ATP wymaga nakładu energii i teraz Po co jest ten kwaśny odczyn wewnętrz lizosomu Otóż chodzi o to że enzymy w ogóle enzymy również te enzymy trawi które się znajdują w lizosomie mają to do siebie że mają pewne Optimum działania i o tym będziemy mówić więcej w dziale metabolizm także nie przejmujcie się teraz bardzo że jest dużo nowych informacji Chodzi o to że enzymy po prostu mają swoje Optimum działania czyli takie parametry środowiska w których działają najlepiej albo w których działają w ogóle I to dotyczy temperatury odczynu ewentualnie stężenia jakichś jonów i tak dalej I po prostu chodzi o to że te enzymy trawienne znajdujące się w lizosomie mają Optimum działania w tym ph5 więc jeżeli przypadkowo się wydostan z takiego lizosomu to nie będą uszkadzać wnętrza komórki organelli komórkowych i tak dalej ponieważ pH cytoplazmy nie jest ich Optimum działania także to jest po prostu takie zabezpieczenie przed tym żeby te enzymy trawienne weszły w szkodę Jeżeli taki izos się na przykład rozpadnie jeżeli te enzymy się wydostan na zewnątrz do komórki w sensie do cytoplazmy No i teraz jeśli chodzi o funkcję lizosomów No to już powiedzieliśmy w dużej mierze także to jest trawienie i tutaj jest pokazane jak to wygląda w przypadku endocytozy Przypominam wam że endocytoza to był ten rodzaj pochłaniania substancji przez komórkę poprzez tworzenie takich pęcherzyków z błony komórkowej tutaj mamy fagocytozę bo mamy jakieś powiedzmy komórki bakterii pochłaniane była też pinocytoza Czyli jeżeli pochłaniane są jakieś drobne cząsteczki rozpusz No i tutaj robi się to wpuklenie błony pochłaniane są powiedzmy jakieś bakterie zamykane w pęcherzyku i potem podpływają takie lizosomy wlewają swoją zawartość czyli te enzymy trawienne powstaje tak zwany lizosom wtórny czyli taki jeden duży pęcherzyk właśnie zawierający ten pokarm enzymy trawienne no i tam po prostu dochodzi do trawienia tego wszystkiego i potem substancje te odżywcze pozyskane z tego trawienia przenikają do cytoplazmy i idą sobie gdzieś tam dalej także to jest generalnie funkcja lizosomów trawienie Rozkład substancji czy pobieranych czy znajdujących się we wnętrzu komórki generalnie tyle następne pęcherzyki znowu wypełnione zawartością to są peroksysomy i peroksysomy też zawierają w środku enzymy tylko że są to tak zwane oksydazy oksydazy to są enzymy przeprowadzające reakcje utleniania jak sama nazwa trochę wskazuje i w omach zachodzi właśnie utlenianie związków organicznych przy pomocy właśnie tych oksydazo na przykład rozkład lipidów to jest przykładowa reakcja która zachodzi w peroksysomach również na przykład neutralizacja etanolu w wątrobie alkoholu etylowego również zachodzi w tych peroksysomach ale teraz znowu jakby dlaczego te oksydazy są zamknięte w takim pęcherzyku a nie znajdują się po prostu w cytoplazmie Dlaczego potrzebują takiego pęcherzyka żeby żeby występować Więc chodzi o to że w procesach utleniania generalnie powstają różne produkty uboczne i jest nim na przykład agresywny nadtlenek wodoru czyli czyli po prostu woda utleniona można powiedzieć że to jest jeden z wolnych rodników czyli takich cząsteczek które mogą atakować inne cząsteczki i je niszczyć tak mówiąc w dużym uproszczeniu Nie wchodząc w chemiczne niuanse w których nie czuj się zbyt pewnie także w procesie utleniania powstaje przykładowo ten na tenek wodoru który jest właśnie niebezpieczny dla komórki i on od razu na miejscu w peroksysomach jest neutralizowany jest unieszkodliwiania po prostu rozkłada tę wodę utlenioną do tlenu i wody także można tak porównać że peroksysomy to są takie małe zamknięte laboratoria gdzie zachodzą pewne niebezpieczne reakcje ale od razu produkty uboczne tych reakcji są neutralizowany także reszta komórki jest bezpieczna i nic szkodliwego dla komórki się nie wydostaje z katalazo większość z was w życiu miała zapewne do czynienia jeżeli zdarzało wam się dezynfekować ranę wodą utlenioną można też polewać na przykład w sensie wywabia plamy z krwi na ubraniu wodą utlenioną no i w takiej sytuacji jeżeli właśnie jest świeża krew poleje się ją wodą utlenioną to obserwujemy pienienie wydzieranie się pany No i to jakby nie jest wynikiem tego że prawda bakterie umierają i krzyczą z bólu tylko chodzi o to że to nasze własne tkanki jakby bronią się przed tą wodą utlenioną czyli nasza katalaza znajdująca się w naszych komórkach rozkłada ten nadtlenek wodoru do wody i tlenu No i stąd mamy Te pęcherzyki powietrza bo to jest po prostu tlen tak i z tego się bierze ta piana i tutaj warto Tak jeśli chodzi o względy praktyczne to Warto zaznaczyć że najlepiej jest świeże plamy z krwi traktować zimną wodą i właśnie na przykład wodą utlenioną ponieważ jeżeli polejemy je gorącą wodą to sobie utrwal imy te plamy będzie je trudniej sprać jest też takie doświadczenie to też może warto wspomnieć to nawet chyba gdzieś tam bywało na maturze badanie katalazy w działaniu i to można robić na przykład w ten sposób że bierze się kawałek wątroby świeżej ze sklepu mięsnego w sensie Albo sok z ziemniaka też świeży i traktuje się to wodą utlenioną można zaobserwować właśnie to wydzielanie piany i potem jeżeli potraktujemy gorącą wodą ten sok ziemniaka czy te wątrobę to unieszkodliwia i wtedy już nie będziemy obserwować tego pienienia się w reakcji na wodę utlenioną to pokazuje że enzymy prawda jako białka ulegają denaturacji w 40 stopniach Czy w 40 kilku stopniach i przestają działać Także to jest taki to jest taki takie doświadczenie i na wykazanie działania katalazy i też pokazanie że katalaza jest białkiem i że ulega denaturacji okej i następne znowu pęcherzyki to są glioksysomy z tym że glioksysomy występują tylko u roślin i u niektórych grzybów i tutaj właśnie warto o tym wspomnieć dlatego że dzięki tym glioksysomy rośliny i grzyby czy przynajmniej niektóre grzyby mają pewną zdolność której my nie mamy ponieważ my jako jako zwierzęta nie posiadamy tych glioksysomy co się dzieje w glioksysomy znowu są to pęcherzyki zawierające pewnego rodzaju enzymy i te enzymy mają mają zdolność przekształcania lipidów w cukry to jest tak że jeżeli mamy nasiona wiele nasion jest takich oleistych czyli zawierają materiał zapasowy w postaci lipidów w postaci tłuszczów to w momencie jeżeli nasiono kiełkuje tam zachodzi intensywny wzrost potrzebne jest wiele cukru bo mam nadzieję że pamiętacie że Ściany komórkowe roślin są zbudowane z celulozy w dużej mierze która jest wielocukrem ogólnie ciała roślin się składają w dużej mierze z cukrów jakby w większości tak jak ciała zwierząt się składają głównie z białek znaczy składają się głównie z wody tak ale jeżeli chodzi o substancje organiczne to u nas dominują białka u roślin dominują węglowodany także kiełkujące kiełkująca roślinka rosnąca potrzebuje węglowodanów i może właśnie dzięki glioksysomy przekształcać te lipidy z materiału zapasowego na cukry które i zużywa w procesach energetycznych i do budowy własnego ciała i tak dalej I teraz właśnie Ważne jest to że my nie posiadamy tych glioksysomy czyli nie potrafimy przekształcać tłuszczów w cukry i to jest jakby wiedza praktyczna ponieważ z tego wynika fakt że jeżeli ktoś się odchudza przez drastyczne głodzenie przez niejedzenie praktycznie niczego to niestety nie spowoduje to jedynie magicznego zanikania tkanki tłuszczowej tkanka tłuszczowa choćbyśmy nie wiem jak dużo jej mieli nie zaspokoi naszych potrzeb na cukry tak jak wam wspominałam przy okazji omawiania cukrów że poziom glukozy we krwi jest bardzo ważny dla podtrzymania prawidłowej pracy układu nerwowego że generalnie jest jednym z parametrów homeostazy jest jednym z parametrów po prostu zdrowego organizmu i organizm generalnie dąży do tego żeby utrzymać stały poziom glukozy w krwi mamy zapasy glikogenu w wątrobie także w przypadku bardziej krótkotrwałego głodu uruchamiamy te zapasy glikogenu Natomiast jeżeli ten głód się przeciąga jeżeli głodz imy się nie wiadomo jak długo No to owszem będziemy też zużywać naszą tkankę tłuszczową ale tłuszczów nie jesteśmy w stanie za bardzo przekształcać cukru to znaczy jeszcze Glicerol tak Przypominam wam że tłuszcze właściwe to są estry glicerolu i kwasów tłuszczowych Glicerol jeszcze możemy przekształcać w glukozę ale już kwasów tłuszczowych nie i organizm zwykle ratuje się wtedy rozkładając własne białka rozkładające mięśnie chociażby ponieważ z aminokwasów jesteśmy w stanie wytwarzać cuk ogólnie to wytwarzanie glukozy z innych związków nie będących cukrami to jest tak zwany proces glukoneogenezy i o tym będziemy sobie mówić w dziale metabolizm także znowu nie przejmujcie się tym Jakoś bardzo Ja po prostu o tym mówię bo uważam że to jest dość ważne żeby rozumieć jak nasz organizm działa że głodzenie się nie spowoduje tylko utraty tkanki tłuszczowej ale będzie dużo bardziej destrukcyjny dla organizmu Owszem jest tak że tam z czasem organizm może się przestawić na korzystanie z tak zwanych ciał ketonowych jako źródła energii dla układu nerwowego ale jakby nie wchodźmy w to za głęboko bo to jest cały wielki osobny temat zapamiętajmy tutaj tą prostą informację że glioksysomy mają funkcję Właśnie przekształcania tłuszczów cukry my ich nie posiadamy w związku z tym nie mamy tej fantastycznej zdolności no i ostatnie pęcherzyki a właściwie Można powiedzieć że całe takie worki otoczone błoną to są wakuole albo wodniczki obie nazwy są Właściwie poprawne aczkolwiek wakuola jest taka wiecie bardziej wodniczka jest nieco bardziej nie wiem dziecinnym określeniem ale oba są prawidłowe także nie ma to większego znaczenia i tutaj wyjątkowo pokazałam zdjęcie ponieważ ona dobrze oddaje to jest oczywiście komórka roślinna bo mamy chloroplasty i ścianę komórkową i ona dobrze oddaje jak tak naprawdę wygląda wakuola bo na rysunkach często jest tak że jest tam komórka i gdzieś tutaj jest jakaś wakuola prawda ale w praktyce to często wygląda tak że ta wakuola zajmuje niemalże całą komórkę a cała reszta jest gdzieś tam zepchnięta na peryferia nie to mamy chloroplasty mitochondria jądro komórkowe i rzeczywiście może być tak że wakuola czasami wypełnia praktycznie 90 proc objętości komórki roślinnej wakuole występują też w komórkach grzybowych i co się w takiej wakuoli znajduje No oczywiście woda jak najbardziej stąd nazwa wodniczka i to jest jest podstawowa funkcja wakuoli to jest utrzymanie odpowiedniego stopnia uwodnienia komórki Pamiętajcie że rośliny generalnie nie mają szkieletu jako takiego mogą mieć Tkanki wzmacniające ale w dużej mierze zwłaszcza u tych roślin tak zwanych zielnych czyli nie u drzew i krzewów tylko tych mniejszych roślin mamy właściwie tak jakby szkielet hydrostatyczny Czyli po prostu one potrzebują być odpowiednio nawodnione żeby utrzymać się w pionie widzieliście kiedyś na pewno potrzebuje wody żeby jej tkanki utrzymywały się we właściwej formie także woda jest tą jakby podstawą ale poza tym mamy różnego rodzaju związki organiczne które stanowią substancje zapasowe i to mogą być cukry ale nie tylko czyli jakby wakuole mogą być po części takimi spiżarnii komórki poza tym wakuole są takim śmietnikiem albo może raczej szambem dla komórki roślinnej ponieważ No zdajecie sobie sprawę zapewne że rośliny nie mają układu wydalniczego jako takiego więc jeżeli mają jakieś zbędne czy szkodliwe produkty przemiany materii to muszą je gdzieś składować i często odbywa się to właśnie w wakuoli te odpady metaboliczne zwykle są gromadzone w postaci kryształów przykładem są kryształy kwasu szczawiowego czy czy szczawiany tak zwane one występują chociażby w szczawiu stąd nazwa ale też w rabarbarze i właściwie one są toksyczne również dla zwierząt natomiast my jesteśmy w stanie zjadać pewne ilości rabarbaru czy szczawiu bez szkody dla zdrowia Tak jak wspominałam człowiek całkiem dobrze sobie radzi z różnego rodzaju potencjalnie trującymi substancjami Jeżeli ktoś ma chore nerki to nie powinien specjalnie przyjmować szczawianów natomiast zdrowej osobie raczej nie zrobią one szkody następnie mamy różnego rodzaju barwniki i tutaj to mogą być jakieś flawony Czy antoc flawony występują na przykład w mandarynkach anjan w śliwkach w jagodach w takich ciemnych owocach to są takie barwniki które zwykle są dla nas bardzo zdrowe dlatego mamy je w suplementach diety mamy je w kosmetykach z tym że zaznaczam że inne barwniki takie jak na przykład karotenoidy czy likopen ksantofile one występują w chromoplast mówiliśmy sobie o chromoplast przy okazji omawiania plastydów także karotenoidy ogólnie występują raczej w chromoplast Natomiast w wakuolach mamy bardziej te barwniki typu właśnie flawony ancan natomiast w wakuolach mogą też występować Oczywiście tutaj jakby różne substancje występują różnych roślin tak to nie jest tak że w każdej roślinie jest ten sam skład To zależy od rośliny też od konkretnego organu roślinnego Także ja to jakby wymieniam wszystko po prostu co się może znajdować w wakuoli więc kolejną rzeczą są różnego rodzaju substancje szkodliwe toksyczne założenia które roślina wytwarza to są zwykle jakieś glikozydy alkaloidy róż różnego rodzaju i one mają po prostu zniechęcać zwierzęta do zjadania liści nadają tym liściom ohydny smak powodują że te liście są trujące No bo żadna roślina nie chce żeby zjadać jej liście o ile rośliny zwykle chcą żeby zjadać im owoce ponieważ ten sposób rozsiewane są nasiona No to już zjadanie liści nie jest korzystne także często wypakowuje te liście substancjami szkodliwymi No człowiek Jednakże wiele z tych trucizn wytwarzanych przez roślinę konsumuje dla przyjem ności na przykład nikotynę kokainę morfinę kofeinę natomiast niektóre takie jak chinina skopolamina glikozydy na sercowe wykorzystuje się lub się wykorzystywało kiedyś w medycynie i podobnie garbniki to są też takie substancje które nadają cierpki smak liściom powodują że te liście są niesmaczne dla zwierząt aczkolwiek człowiek też znalazł zastosowanie dla garbników mianowicie do garbowania skór czyli do wyprawiania skór zwierząt i to już całe wieki temu także jak widzicie potrafimy znaleźć zastosowanie nawet dla najbardziej nieprzyjemnych substancji garbniki nadają też kolor herbacie chociażby No i właśnie tutaj mamy trochę taki podwójny zwrot akcji to znaczy tak z jednej strony Rośliny wytwarzają różne substancje które Zniechęcają do zjadania alkaloidy właśnie glikozydy garbniki mają na celu odstraszyć różne zwierzęta po prostu dajcie nam spokój tak nie zjadaj No ale co robi człowiek Człowiek bierze sobie na przykład liście z taką trującą nikotyną No i prawda papierosek super roślina wytwarza toksyczną kofeinę Co człowiek robi Bierze no i robi sobie kawusie tak ekstra Nie mówiąc już o kokainie morfinie i innych tego rodzaju związkach także z jednej strony roślina może się trochę załamać No bo wytwarza te wszystkie toksyny a człowiek po prostu bierze i ma z tego przyjemność ale z drugiej strony mamy ten drugi zwrot akcji No bo człowiek to jest tak naprawdę jedyne zwierzę które potrafi na masową skalę hodować rośliny więc te rośliny które wytwarzają te różne korzystne związki które się nam podobają człowiek może hodować na dużą skalę a roślinom właściwie o to chodzi bo każdemu organizmowi chodzi o to żeby się rozmnożyć i rozprzestrzenić maksymalnie także właściwie rośliny w trochę nieoczekiwany sposób ale osiągają swój cel za pośrednictwem człowieka Dzięki wytwarzaniu właśnie tych substancji które teoretycznie są po to żeby odstraszyć wszystkich dookoła także Podsumowując Co zawierają w sobie wakuole wodę związki organiczne zapasowe różnego rodzaju glikozydy alkaloidy garbniki czyli te substancje trujące toksyczne nadające cierpki smak nieprzyjemny odpady metaboliczne No i mogą tam też występować enzymy trawienne ole mogą też mieć taką właśnie funkcję trochę jak lizosomy i na przykład utylizować zużyte organella komórkowe No i mamy też barwniki głównie właśnie tak jak andoany czy flawony i teraz jeszcze ostatnia rzecz bo mówiąc o wakuolach czy o wodniczka trzeba wspomnieć o wodniczka u protistów chociaż więcej powiemy sobie w odcinkach na temat protistów także tutaj Nadmieniam że u protistów zwłaszcza o protistów słodkowodnych występują dwa rodzaje wodniczek jedno to są wodniczki pokarmowe i one mają taką funkcję generalnie No jak sama nazwa wskazuje czyli mniej więcej jak lizosomy tam się odbywa trawienie Natomiast drugi rodzaj to są wodniczki tak zwane tętniące one często mają taki fajny gwiazdkowaty kształt i one zajmują się wypompowywaniu nadmiaru wody z komórki ponieważ tak jak mówiłam to są protisty słodkowodne czyli one się znajdują w roztworze hipotonicznym Mam nadzieję że pamiętacie osmoza różne rodzaje roztworów co się dzieje także w środowisku słodkowodnym woda nieustannie wpływa do takiej komórki i po prostu wodniczki tętniące wypompowują ten nadmiar czyli utrzymują taką równowagę osmotycznosc sobie mówiąc o protistach to by było na tyle Ja tutaj wyjątkowo w tych remake odcinków nie wymieniam patronów Ale pamiętam o was zawsze i zawsze bardzo wam dziękuję za Wasze wsparcie zachęcam każdego do wspierania finansowego mojego kanału chociażby najmniejszą kwotą każda ma znaczenie linki macie Jak zawsze w opisie pod filmem ja wam dziękuję za uwagę i zapraszam do następnego odcinka