Cytologia 7 - Pozostałe organella cz.1: ER i aparat Golgiego - biologia rozszerzona matura liceum

[Muzyka] Witajcie moi drodzy to jest kolejna nowa wersja odcinka z działu cytologia Ta poprzednia wersja nawet nie była taka najgorsza ale miałam w niej z jakiegoś powodu Tak smutny głos że po prostu można się było popłakać słuchając tego Także w tej wersji wiele się nie zmieniło chociaż Jest trochę nowych obrazków No i nie brzmi ona w tak załamujący sposób jak Ta poprzednia W tym odcinku powoli już kończymy zajmować budową komórki potem zostaną nam jeszcze podziały komórkowe temat tych pozostałych organelli postanowiłam podzielić na dwie części żeby to nie było zbyt długie i w tej części zajmiemy się siateczką śródplazmatyczną i aparatem Golgiego dlatego że te struktury są ze sobą powiązane ściśle jak się okaże natomiast już te wszystkie pozostałe organella i struktury omówimy sobie w następnej części i to będzie już koniec omawiania budowy komórki i teraz tak na początek wyjątkowo chciałam przytoczyć Co jest wymagane na ten temat z podstawy programowej Przypominam wam że w ogóle w każdym odcinku na samym dole w opisie są podpunkty z podstawy programowej których dany odcinek dotyczy i w przypadku tego co omawiamy dzisiaj ten podpunkt z podstawy programowej brzmi następująco uczeń przedstawia błony wewnątrzkomórkowe jako zintegrowany system strukturalno funkcjonalny oraz określa jego rolę w kompartmentacji komórki i tutaj jak widzicie nie jest wymieniona siateczka śródplazmatyczna ani aparat Golgiego z nazwy ani żadne inne struktury w ogóle nie są wymienione z nazwy Natomiast pod tym pojęciem błony wewnątrzkomórkowe czy też system tych błon wewnątrzkomórkowych kryją się właśnie takie struktury jak aparat Golgiego jak siateczki śródplazmatyczne dlatego o tym mówimy Ale właśnie jak byście tego szukali dokładnie w podstawie programowej No to nie znajdziecie tych określeń Dlatego zwracam na to uwagę ale dobra o co chodzi z tą kompartmentacji i w jaki sposób ten system tych błon jest zintegrowany o tym sobie właśnie powiemy W tym odcinku Okej więc przede wszystkim To z czego musimy sobie zdawać sprawę i rozumieć to to że komórka nie jest jednorodnym środowiskiem ale wykazuje właśnie tak zwaną kompartmentacji to oznacza że na jej obszarze znajduje się mnóstwo nieco się od siebie różniących mikrośrodowisko pudełku panują takie same warunki tylko mamy jakby różnorodność i to jest możliwe właśnie dzięki systemowi wewnętrznych błą możemy to sobie porównać do na przykład do takiej małej fabryki tutaj mamy powiedzmy fabrykę dżemu marchewkowego wszystko jedno w każdym razie w takiej fabryce mamy kilka pomieszczeń i w tych pomieszczeniach panują różne temperatury zależ tego jaka jest potrzeba dla danego miejsca różnica temperatur między poszczególnymi pomieszczeniami jest możliwa w dużej mierze Dzięki istnieniu ścian izolujących jedne przestrzenie od drugich Gdyby tych ścian nie było no to ta temperatura zasadniczo wyrównały się w całym pomieszczeniu i w komórce rolę tych ścian pełnią właśnie błony które Jak pamiętacie mam nadzieję są półprzepuszczalne czyli większość substancji nie przechodzi przez nie swobodnie i właśnie dzięki temu przestrzeniach które są oddzielone od siebie błoną mogą panować różne warunki może akurat w przypadku komórki to raczej nie chodzi o różnic temperatur tak jak tutaj na moim obrazku i przykładzie ale chodzi na przykład o różnicę pH o różnic stężeń różnych jonów czy substancji i tak dalej także mamy różne obszary takie mikro środowiska o nieco różniących się warunkach i jest to możliwe właśnie dzięki tym błoną i teraz tak pierwszym elementem tego systemu błon który sobie omówimy to są siateczki śród plazmatyczne inaczej retikulum endoplazmatyczne w skrócie er jak jak endoplazma reticulum i teraz jak sobie wyobrażamy taką siateczkę śródplazmatyczną Wyobraźcie sobie pęcherzyk Czyli taką bańkę z błony takie jak błona komórkowa mniej więcej i Wyobraźcie sobie że ta bańka się rozgałęzia rośnie te odgałęzienia się spłaszczają rozwidlających bańka tylko bardzo bardzo rozbudowana i tak właśnie mniej więcej wygląda siateczka śródplazmatyczna ona jest zwykle połączona z otoczką jądrową tak jak tutaj widać Przypominam że otoczka jądrowa ma jakby taką podwójną błonę i to tworzy razem taką jedną przestrzeń z wnętrzem tej siateczki no i tutaj widzimy też na przynajmniej części tej siateczki jakieś niezidentyfikowane punkty albo mówiąc bardziej cytologicznym językiem ziarnistości i te ziarnistości występują na tak zwanej siateczce szorski czyli część tej siateczki śród plazmatycznej nazywa się siateczką szorstką A te ziarnistości które się na niej znajdują są to rybosomy One siedzą na tej siateczce są z nią związane i dlatego pod mikroskopem ta siateczka wydaje się być szorstka wydaje się że ma jakąś taką fakturę w porównaniu z siateczką gładką którą sobie też za chwilę omówimy Przypominam wam że rybosomy które dokładnie omówimy sobie w następnym odcinku także Tutaj mówimy o nich w skrócie rybosomy są enzymami które są zbudowane z RNA rrna i białek są to tak zwane rybozymy i one przeprowadzają syntezę łańcuchów polipeptydowych czyli w skrócie przeprowadzają biosyntezę białek to nie jest też tak że wszystkie rybosomy znajdują się na siateczce część znajduje się w cytoplazmie tak zwane wolne rybosomy one sobie mogą osiadać na tej siateczce to jest jakby dynamiczna sytuacja no i też Warto dodać że w ogóle w tej Błonie siateczki znajduje się cała masa różnych białek różnych enzymów które przeprowadzają przeróżne reakcje cały szlaki przemian metabolicznych przy czym mamy inne enzymy od zewnętrznej strony błony inne od wewnętrznej także chodzi o to żebyście sobie nie wyobrażali że to jest taka po prostu błona taka pustynia błonowa tylko tam się naprawdę bardzo dużo dzieje tam jest gęsto od wszelkiego rodzaju struktur No rybosomy są tymi najbardziej widocznymi ale to nie jest wszystko no i tutaj zawsze jak mówię o siateczce No to muszę powiedzieć o tej sytuacji kiedy bonj założyła sukienkę która wyglądała jak siateczka szorstka Przepraszam ale to jest mój stały punkt programu Kiedy kiedy mówię na ten temat dobra i teraz co się dzieje wewnątrz takiej siateczki śródplazmatycznej szorstkiej Otóż tam się dzieje bardzo dużo ja powiem to w takim dużym skrócie uproszczeniu więc kiedy taki rybosom siada sobie na siateczce i syntetyzuje ten łańcuch polipeptydowy to ten łańcuch polipeptydowy może następnie trafić do wnętrza takiej siateczki gdzie ulega tak zwanej obróbce potranslacyjnej o procesie translacji powiemy sobie więcej przy omawianiu genetyki Więc to na razie tutaj nie jest dla was szczególnie istotne chodzi Po prostu o to że powstające w komórce białka ulegają obróbce ulegają przekształceniu modyfikacji cięciu zwijaniu właśnie w tej siateczce szorstkiej Przypominam wam że funkcja białka wynika z jego struktury z jego kształtu także ten kształt jest bardzo ważny i on przynajmniej częściowo może nadawany właśnie w tej siateczce szorstkiej i teraz tak w tym retikulum endoplazmatyczne szorstkim powstają głównie te białka które mają być potem eksportowane z komórki czyli wydzielane gdzieś poza komórkę czyli na przykład enzymy trawienne hormony Czy różne inne białka które są potrzebne poza komórką te białka które powstają na użytek komórki raczej powstają w tych rybosomach wolnych w cytoplazmie No i teraz tak te białka które tutaj powiedzmy już tutaj te łańcuchy polipeptydowe zostały obrobione odpowiednio przez odpowiednie enzymy które tutaj widzimy to te zmodyfikowane białka trafiają następnie do pęcherzyków które się oddzielają od tej siateczki Przypominam wam że Błona jest półpłynna także ona może tworzyć pęcherzyki może generalnie zlewać pęcherzyki Mogą się zlewać z inną strukturą błon nową i tak dalej No i tu widzimy białeczko które sobie odjeżdża gdzieś zaraz sobie powiemy Gdzie jest w podróży natomiast zanim Sob powiemy gdzie białeccy sobie jeszcze siateczkę gładką także Podsumowując rolą siateczki szorski jest generalnie udział w syntezie Białek oraz ich tak zwanym składaniu czyli modyfikowaniu fałdowaniu nadawaniu właściwej konformacji ewentualnie dołączaniu jakichś reszt niebiałkowych i tak dalej Dobra teraz siateczka gładka Nie podejmowałam się bo jest to zbyt skomplikowane także to jest rysunek z jakieś strony źródła obrazków macie Jak zawsze w opisie pod filmem i tak jak widać siczka gładka to jest ta bardziej na zewnątrz ona jest gładka No bo na niej właśnie nie ma rybosomów jako takich i ona ma też bardziej taki kształt tak jak siateczka szorstka ma taki kształt bardziej naleśnikowy płaski to gładka jest taka bardziej rurkowata powiedzmy swojej strukturze i tutaj tylko zwracam uwagę co mam nadzieję że to jest jasne ale na wszelki wypadek jakby to jest przekrój tak w sensie ta Śl teczka nie ma otworów tylko to jest jakby przekrój w poprzek dlatego widzimy tak że to jest otwarte tak jak sobie tutaj nie pokażemy ale to generalnie przypominam to jest wszystko jeden pęcherzyk to jest wszystko zamknięte tam w środku jest zamknięta przestrzeń tak zwane światło światło siateczki śródplazmatycznej i Dobra teraz już przechodzimy do funkcji i funkcje są zasadniczo dwie takie najważniejsze i pierwsze to jest metabolizm lipidów czyli głównie synteza lipidów w tym również lipidów steroidowych fosfolipidów ja sobie to zapamiętałam raz na zawsze że lipidy czyli tłuszcze masło masło Jest gładkie siateczka gładka tak to mi się skojarzyło jeżeli komuś to pomoże to proszę bardzo natomiast druga funkcja to jest neutralizacja toksyn czyli unieszkodliwianie substancji które są nie wiem rakotwórcze jakieś pochodzące z leków generalnie takie które są dla organizmu niekorzystne i one są tam przekształcane w produkty rozpuszczalne w wodzie które mogą być następnie bezpiecznie wydalone z moczem i teraz właśnie Ze względu głównie na tą drugą funkcję czyli tą detoksykację siateczka gładka występuje w dużej ilości w wątrobie dlatego że wątroba to jest takie centrum detoksykacyjne organizmu między innymi wątroba człowieka zresztą w ogóle ma No nie nieograniczone ale naprawdę bardzo duże zdolności neutralizowania trucizn dlatego możemy jeść czasami wręcz dla przyjemności wiele substancji które dla innych zwierząt są bardzo trujące tak jak niektóre przyprawy czekolada czosnek wiecie są takie substancje których na przykład nie możemy dawać chociażby swoim psom natomiast sami możemy je jeść bez problemu nie nasze wątroby są po prostu świetne są świetne także tak szczególnie dużo siateczki jest w hepatocytach czyli komórkach wątroby No i wątroba też jest gładka aż lśni jak widać taką właśnie wątrobę przykładową no i też możecie skojarzyć tak Wątroba jest gładka siateczka gładka detoksykacja masło synteza lipidów nie są to najwyższych lotów skażenia ale myślę że pomagają trochę dobra i teraz jeszcze następny element ostatni już na dzisiaj tego tak zwanego wewnętrznego układu błon plazmatycznych to jest aparat Golgiego on się tak nazywa od camilo Golgiego badacza który po prostu rozkminił jak wiać to organellum żeby je było dobrze widać w komórce pod mikroskopem i teraz tak jak sobie wyobrażamy aparat go jak on wygląda więc jest to taki jakby stos pęcherzyków takie są mniejsze potem Zaz większe potem Zaz mniejsze które są po prostu spłaszczone tak jak takie placki jest stos takich placków one się nazywają cysternami To są właśnie takie spłaszczone pęcherzyki Czyli znowu każdy ma przestrzeń wewnętrzną tak zwane światło i to jest oddzielone od jakby od cytoplazmy jeśli chodzi o funkcję aparatu Golgiego to jest to przetwarzanie modyfikowanie sortowanie i wysyłanie białek Czyli znowu obróbka białek podobna funkcja jak siateczki szorski tylko tu zwykle następuje dalsza obróbka czyli te nasze białeczko które trafiały do pęcherzyków te które się od Te pęcherzyki które się oddzielał od siateczki szorski mówiłam że sobie gdzieś jadą są tak zwane pęcherzyki przejściowe nie wiem czy to powiedziałam chyba nie w każdym razie Te pęcherzyki następnie mogą aparatu i tam te Białka są dalej modyfikowane i przetwarzane u roślin dodatkowo aparat pełni funkcję przy tworzeniu składników ściany komórkowej Ściany komórkowe u roślin przypominam są zbudowane głównie z celulozy i innych wielocukrów i tutaj właśnie aparat Golgiego wysyła pęcherzyki z tymi u zwierząt i w ogóle w komórkach ta funkcja aparatu Goo jest głównie związana z białkami i teraz to wygląda właśnie tak że te białka przechodzą przez kolejne warstwy tego aparatu Golgiego przez te kolejne cysterny i tam są modyfikowane mogą być cięte mogą być do nich dołączane jakieś reszty cukrowe Czy różne inne elementy przykładem takiej modyfikacji która może zachodzić w aparacie gego jest dołączanie tak zwanych cząsteczek sygnałow i o co chodzi Chodzi o to że te białka sygnałowe to są trochę jak takie naklejki adresowe albo jak tak zwane listy przewozowe jakie dajemy kurierowi to są takie cząsteczki które powodują że białko trafia do miejsca docelowego tam gdzie ma trafić tak bo Białka są wytwarzane na różne potrzeby i mają potem trafić w różne miejsca w zależności co to za białko ma różne przeznaczenie i ta cząsteczka Sygnałowa właśnie zapewnia to żeby białko trafiło tam gdzie ma trafić i teraz znowu jak już to białko osiągnie ten swój kształt stan już ulegnie tym wszystkim modyfikacjom i ma swój ten ostateczny kształt ostateczny ostateczną konformacji do pęcherzyka który się odrywa od tego aparatu Golgiego no i ten pęcherzyk sobie jedzie dalej I teraz znowu te białka które trafiają do aparatu gego to są najczęściej takie białka które mają być na eksport które mają być wydzielone poza komórkę czyli właśnie chociażby te nie wiem jakieś hormony czy enzymy trawienne czy jakiekolwiek inne białka które mają trafić gdzieś poza komórkę natomiast Mogą to być też białka błonowe czyli tak Przypominam wam że błona komórkowa generalnie pełna jest różnych białek No i one właśnie w ten sposób docierają do tej błony i tutaj też ten rysunek pokazuje wam Dlaczego Przypomnijcie sobie jak omawialiśmy błonę komórkową mówiliśmy że jest takiego jak glikokaliks glikokaliks czyli ten taki cukrowy las na powierzchni komórki taka gęsta gęste futerko z reszt cukrowych i mówiliśmy że ono się znajduje tylko po zewnętrznej stronie błony dlatego błony komórkowe są asymetryczne No i to właśnie pokazuje dlaczego ten glikokaliks jest od zewnątrz dlatego że jeżeli mamy to białko wewnątrz aparatu gego No to tutaj w środku zachodzą wszelkie modyfikacje więc taka reszta Cukrowa dołączana jest tutaj tak ona nie może być dołączona bo mamy cytoplazmę tylko jest dołączana tutaj wewnątrz aparatu No i potem jak mamy ten pęcherzyk No to znowu ta Cukrowa jest w środku Nie wiem czemu Ta reszta jest tutaj krótsza niż tu coś poszło nie tak to miała być ta sama reszta Cukrowa Nieważne w każdym razie jak ten pęcherzyk się następnie zlewa z błoną No to Ta reszta Cukrowa ląduje na zewnątrz takk mamę że mię widz glikokaliks także Tym sposobem omówiliśmy sobie ów wewnątrzkomórkowy system błon i to w jaki sposób on współdziała i teraz tak podkreślam że owszem często jest tak że właśnie białka powstają sobie na tej siateczce trafiają do siateczki do pęcherzyków przejściowych jadą se do aparatu goldiego z aparatu goldiego poza komórkę ale jakby musimy mieć świadomość tak że nie wszystkie białka przechodzą te drogę te drogę przechodzą właśnie głównie białka które są przeznaczone na eksport ale jest cała masa białek które są potrzebne w komórce i nigdzie nie Jadą dalej każde białko których w komórkach mamy po prostu tysiące rodzajów ma inną drogę inne przeznaczenie inną historię więc jakby to jest tylko część tego całego systemu to jest tylko część tego wszystkiego co się dzieje także także Miejmy tę świadomość W każdym razie te struktury wewnątrz komórkowy system błon jak widać współdziałają ze sobą w syntezie białek w modyfikowaniu białek i ostatecznie w wysyłaniu ich do miejsca docelowego Co może być właśnie poza komórką może to być błona komórkowa czy cokolwiek pozostałe organella i struktury w tym również struktury błonowe takie jak na przykład lizosomy omówimy sobie w następnym odcinku natomiast na dzisiaj to już będzie wszystko ja wam dziękuję serdecznie za uwagę i do usłyszenia w następnym odcinku